Informatie over klokken

Klok (tijd)

Van Wikipedia

Een klok is een meetinstrument waarmee de tijd wordt gemeten.

Inhoud

[verbergen]

[bewerken] Techniek

Een zonnewijzer

De eerste klokken (als deze zo genoemd kunnen worden) waren zonnewijzers waarbij de draaiing van de aarde een maat voor de tijd aangaf. Via zandlopers en allerlei andere mechanismen werd uiteindelijk het mechanische slingeruurwerk uitgevonden. Vanaf dat moment was de tijd met enige nauwkeurigheid te meten. De uitvinding van de mechanische klok wordt toegeschreven aan de Fransman Gerbert (later Paus Sylvester II), die leefde rond de 10e eeuw. Tot aan de Nieuwe Tijd was een klok de ingewikkeldste machine die men kon maken.

Op zee is een slingeruurwerk onbruikbaar. Pas na de uitvinding van de onrust kon ook daar de tijd nauwkeurig gemeten worden, wat de nauwkeurigheid van de navigatie ten goede kwam. De zonnestand hangt immers samen met de tijd en de positie op zee.

Klokken met een slinger en met een onrust zijn in nauwkeurigheid vergelijkbaar. Een afwijking van ten hoogste een minuut per week is mogelijk.

Nog nauwkeuriger is het gebruik van een kwartskristal, waarvan de werking berust op piëzo-elektriciteit, vervorming als gevolg van een elektrische spanning en omgekeerd. Een afwijking van minder dan 1 seconde per week is voor een kwartsuurwerk haalbaar.

De nauwkeurigste klokken zijn atoomklokken, die rechtstreeks op de definitie van de seconde gebaseerd zijn.

Naast de zonnewijzer zijn er ook moderne klokken die de tijd van een externe bron betrekken: b.v. radiografische klokken.

[bewerken] Tijdweergave

We kunnen klokken ook onderscheiden naar de manier van tijdweergave:

Een analoge klok heeft gewoonlijk een wijzerplaat en 2 of 3 door het uurwerk aangedreven wijzers, bevestigd aan een gemeenschappelijke centrale as, die door het midden van de wijzerplaat steekt. De rest van het mechaniek bevindt zich dan achter de wijzerplaat. De uurwijzer (kleine wijzer) maakt één omwenteling per 12 uur, en beweegt zodoende langs (meestal) 12 merktekens in een cirkel op de wijzerplaat: getallen, streepjes en/of andere symbolen, die de hele uren aanduiden. Aangezien een dag 24 uur duurt, treedt daardoor soms verwarring op. Eén wijzer, zoals bij een zonnewijzer, wordt gewoonlijk niet als nauwkeurig genoeg af te lezen beschouwd. Daarom is er een extra wijzer, de minuutwijzer (grote wijzer), ter onderscheid iets langer dan de kleine wijzer, die één omwenteling per uur maakt, en daardoor nauwkeurig de minuten kan aanwijzen. De minuten zijn vaak met extra merktekens, meestal streepjes, op de wijzerplaat aangegeven. Voor wie ook de seconden nauwkeurig wil kunnen aflezen hebben klokken vaak een derde wijzer, de secondenwijzer, vaak dunner dan de minuut- en uurwijzer, die per minuut een omwenteling maakt, en dezelfde schaalverdeling gebruikt als de minuutwijzer, die nu echter als secondenschaal geïnterpreteerd wordt.

Klokken met een slinger of onrust zijn gewoonlijk analoog.

Arabische wijzerplaat met 3 groepen wijzers

Een digitale klok geeft de uren en de minuten, en soms ook de seconden, als getallen weer. De uren kunnen als de getallen van 0 t/m 23 worden getoond, of als de getallen 1 t/m 12 in navolging van de analoge klok, maar dan met de toevoeging AM voor vóór de middag of PM voor na de middag. Soms is er dan nog een aanduiding voor de daghelft. De minuten en seconden worden als de getallen 0 t/m 59 weergegeven.

Sommige klokken geven meer weer dan alleen de tijd: vaak wordt de datum en zelfs de naam van de dag getoond. Sommige digitale klokken geven ook het jaartal aan. Er zijn ook klokken die geven de stand van een of meer hemellichamen aan. Andere klokken kunnen waarschuwen met een geluidssignaal op een vooraf ingesteld moment: de wekker en de eierwekker. De analoge wekker heeft hiervoor een extra wijzer. De eierwekker telt, na op een bepaalde tijd te zijn ingesteld, de tijd terug naar de nulpositie, geeft dan een geluidssignaal en stopt. Sommige klokken zijn in apparaten ingebouwd, b.v. de videorecorder, de computer, de prikklok, en zijn dan niet of niet alleen bedoeld voor directe tijdweergave maar ook om gebeurtenissen op een bepaalde tijd te doen plaatsvinden of om het tijdstip of de tijdsduur van bepaalde gebeurtenissen te registreren. Ook een oven of magnetron heeft vaak een digitale klok of een soort eierwekker ingebouwd. (Al zegt dit niets over de geschiktheid van het apparaat voor eieren.)

Er zijn verder uurwerken die de tijd op commando hoorbaar maken (zie Repetitiewerk). Een dergelijk uurwerk wordt bij de telefonische tijdmelding gebruikt. Het hiernaast afgebeelde toestel was van 1934 tot 1969 bij de Nederlandse PTT in gebruik. Het apparaat werkt met een draaiende trommel waarop zich filmstroken bevinden - net zulke stroken als bij een geluidsfilm worden gebruikt. De bovenste foto toont aan de rechterkant 24 stroken waarop de uren zijn ingesproken: "0 uur", "1 uur" tot en met "23 uur". Achter een van de stroken bevindt zich een lampje dat door de strook op een lichtgevoelige cel schijnt, waardoor de spraak via de telefoon hoorbaar wordt. Een halve seconde later (onderste foto) is het rechterdeel van de trommel dicht en zien we het linkerdeel waarop de minuten staan van "nul" tot "negenenvijftig". Ook achter een van deze stroken bevindt zich een lampje. Elke minuut worden de lampjes verplaatst zodat een andere tijd hoorbaar wordt. Het apparaat werd achter de schermen "Tante Cor" genoemd, naar de nicht van de uitvinder die de filmstroken had ingesproken.

[bewerken] Uitvoering

Een derde onderscheid is de uitvoering: Slingerklokken zijn voor een goede werking afhankelijk van een onbeweeglijke opstelling, en zijn daarom als hangklok of staande klok uitgevoerd. Andere klokken kennen meer uitvoeringen: als horloge (draagbare klok), wekker, etc.

Paardjesklok

Op grond van de uitvoering maken vooral antiquairs en kunsthistorici weer een onderscheid op basis van

de herkomstregio, bijvoorbeeld een Friese staartklok, een Friese stoelklok, een Zaanse klok of een Engelse lantaarnklok;
de periode van fabricage die veelal samenvalt met een bepaalde stijlperiode, bijvoorbeeld een Louis XVI-klok, of een klok in Empire-stijl;
de figuur die als ornament de klok versiert, bijvoorbeeld een koekoeksklok of een paardjesklok.

Sommige klokken geven eenmaal per uur, half uur of kwartier een geluidssignaal.

[bewerken] Energie

Een klok kan zijn energie betrekken uit een mechanische of een elektrische bron. Een mechanische bron is een gewicht of veer. Een elektrische bron vormen batterijen, accu's, het lichtnet of zonnecellen. Sommige horloges gebruiken armbewegingen om een veer op te winden of een accu op te laden.

[bewerken] Anker

Onderstaand de werking van het echappement bestaande uit anker en tandwiel. Het anker houdt het tandwiel (ankerrad) bij elke tik even tegen, en geeft tevens de onrust (het gele wieltje in de afbeelding) telkens een klein zetje. Het anker gaat met een door de onrust bepaalde frequentie heen en weer.

Categorieën: Meetinstrument | Uurwerk

Museum van het Nedelandse uurwerk:

Dit geregistreerde museum, gehuisvest in een schilderachtig 17e eeuws wevershuis, beschikt over een unieke verzameling historische Nederlandse uurwerken vanaf 1500 tot 1850.

Verdeeld over verschillende huiselijke vertrekken worden specifieke typen uurwerken in werking getoond.

website: www.mnuurwerk.nl

Federatie Klokkenvrienden:

Uitgave van TijdschriftDit blad verschijnt ieder kwartaal en bevat artikelen over antieke en oude klokken, zonnewijzers en andere vormen van tijdmeting.

De artikelen zijn deels technisch, deels wetenschappelijk, deels populair-wetenschappelijk en deels historisch van aard.
Het blad wordt mogelijk gemaakt door de adverteerders en een kleine bijdrage vanuit de aangesloten verenigingen.

Het wordt aan iedereen die lid is van een van de aangesloten verenigingen GRATIS toegezonden.

Houden van lezingenDe verenigingen die tezamen de Federatie vormen, organiseren lezingen, al dan niet in combinatie met ledenvergaderingen.

Deze zijn ook VRIJ TOEGANGELIJK voor leden van de andere verenigingen, tenzij anders aangegeven.

Organisatie van excursiesBij de Vereniging Schoonhoven houdt een aparte Sectie Reizen zich bezig met het organiseren van reizen en (buitenlandse) excursies.

Een of meer keer per jaar zijn er reizen naar buitenlandse musea en/of beurzen. Leden van andere verenigingen kunnen ook meedoen. Aankondigingen vinden plaats in Tijdschrift of via deze website.

Contacten tussen zelfbouwersVanuit de Vereniging Nederlands Uurwerk (Zaandam) is een initiatief ontstaan om leden die zelf klokken bouwen bijeen te brengen.

De bijeenkomsten staan ook open voor leden van de andere verenigingen.

De deelnemers bespreken specifieke problemen (o.a. verkrijgbaarheid van materiaal) en uiteraard oplossingen waarmee mensen die zelf uurwerken construeren, soms worden geconfronteerd.

Uitwisseling van kennis en ervaring

Zowel op bijeenkomsten van Klokcontact (Zaandam) als op de ‘bring and discuss’ bijeenkomsten (AHS) vinden verzamelaars en liefhebbers elkaar en wisselen aan de hand van meegebrachte stukken kennis en ervaring uit.

Kijk voor meer informatie in de agenda.

website: www.fed-klokkenvrienden.nl

Nederlands goud- silver- en klokkenmuseum:

Permanente expositie goud, zilver en klokken

Een juweliersinterieur uit 1920 laat vervlogen tijden herleven.
De collectie Nederlands zilver in de "Zilverzaal"
laat een historisch overzicht zien met niet alleen
prachtig tafelzilver, maar ook enkele exclusieve gouden siervoorwerpen.
Tevens worden op sfeervol ingerichte werkplaatsen diverse technieken toegelicht. Echt of vals, het is niet alleen goud wat er blinkt;
het museum geeft allerlei informatie over goud- en zilvermerken.

In de "Klokkenzaal" is het een genoeglijk getik
van de zeer gevarieerde verzameling uurwerken.
Men ontdekt waar het getik precies vandaan
komt en hoe een klok weet hoe laat het is!
Typische Nederlandse klokken, zoals
de Haagse klok, het Amsterdams staand horloge
en de Friese staartklok worden in een internationale context gepresenteerd. Men maakt een reisje door de tijd, beginnend
bij een vroeg torenuurwerk uit 1543 en eindigend bij de atoomklok.

Website: www.ngzkm.nl

Kleine klok 'irritanter' dan grote
Brabants Dagblad - Netherlands
... om daarna de klokken naar Hamburg te vervoeren en om te smelten tot
munitie. "De Tilburgse klok is op 5 april 1943 naar Hamburg gebracht. ...
<http://www.brabantsdagblad.nl/brabant/article1805180.ece>

'Vroeger klaagde men nooit'
Algemeen Dagblad - Rotterdam,Zuid Holland,Netherlands
AARLE-RIXTEL - Het ei van Columbus bestaat uit twee dikke rubberdopjes op
de klepel van de klok. ,,Tja, zo simpel kan het zijn,'' vertelt Henk
van Blooijs ...
<http://www.ad.nl/binnenland/article1610126.ece>

Tilburgse klokken opnieuw te luid
Nos - Hilversum,Netherlands
Aanvankelijk trok de pastoor zich daar niets van aan, daarna liet hij de
klokken niet meer luiden en later bleek dat de klokken toch binnen de norm
konden ...
<http://www.nos.nl/nos/artikelen/2007/08/art000001C7E57CF3B82C80.html>

Boudewijn Zwart speelt beiaard donderdag 23 augustus
Nieuwsbank (abonnement) - Netherlands
Stadsbeiaardier Boudewijn Zwart heeft dit werk speciaal voor dit concert
voor klokken omgeschreven. De compositie behoort tot de Top 10 in de
klassieke ...
<http://www.nieuwsbank.nl/inp/2007/08/23/F039.htm>

Tilburgse kerkklok luidt opnieuw
RKnieuws - Netherlands
Gisteren klonk de klok ook al te hard, waarop de gemeente direct een
dwangsom van 5000 euro oplegde. Al bijna een jaar luidt pastoor Harm
Schilder de ...
<http://www.rorate.com/rorate/scripts/nws.php?id=38590>

De kerkklokken van Tilburg
Reformatorisch Dagblad - Netherlands
In een parochie maakt pas de kerkelijke wijding de klok geschikt voor
gebruik. Soms schreven mensen zulke klokken bovennatuurlijke krachten toe.
...
<http://www.refdag.nl/artikel/1312640/De+kerkklokken+van+Tilburg.html>

Pastoor laat klok toontje lager zingen
De Telegraaf - Netherlands
De klokken houden de gemoederen in Tilburg al geruime tijd bezig. De
parochie wil met de sok voorkomen dat per overtreding een dwangsom van
vijfduizend euro ...
<http://www.telegraaf.nl/binnenland/68867311/Pastoor_laat_klok_toontje_lager _zingen.html>

In Ruurlo blijft de tijd stil staan
Stentor - Apeldoorn,Netherlands
Maar de gemeente Berkelland weet al wel degelijk dat de klok op het kasteel
stil staat. Een Zutphense klokkenmaker heeft zelfs al opdracht gekregen 'm
te ...
<http://www.destentor.nl/lochem/article1738811.ece>

Big Ben zwijgt maand
BN/De Stem - Breda,Noord Brabant,Netherlands
... de klokken in de toren van het Britse parlement. Ook de Big Ben, de
grootste en beroemdste klok in de toren, heeft vanaf zaterdag rust wegens
onderhoud. ...
<http://www.bndestem.nl/buitenland/article1734658.ece>

Zweten in de nok van de jarige Antoniuskerk
BN/De Stem - Breda,Noord Brabant,Netherlands
Weer hoger hangen de drie klokken van de kerk, de Grote of Antoniusklok, de
Mariaklok en de Angelusklok. Laatstgenoemde klok luidde elke dag om 12.00
uur ...
<http://www.bndestem.nl/oosterhout/article1724512.ece>

'Klokken van de Sint Janskerk in Waalwijk luiden helemaal verkeerd'
RKnieuws - Netherlands
Wel is het zo dat onze klokken anders luiden dan bij de meeste kerken. Zo
geeft onze klok al bij het halve uur het tijdstip van het komende uur aan.
...
<http://www.rorate.com/rorate/scripts/nws.php?id=37969>

Klokkentaxateur hoopt tevergeefs op stoffig juweeltje van de zolder
Stentor - Apeldoorn,Netherlands
... hoe een Amsterdammer de hele tafel vol zet met oude klokken. In de
Oudheidkamer van Nunspeet konden particulieren zaterdag hun klok laten
taxeren en ...
<http://www.destentor.nl/veluwenoord/article1597085.ece>

'Alde wite' toont vijf eeuwen historie
Friesch Dagblad - Leeuwarden,Friesland,Netherlands
De toren kreeg in 1620 een klok met wapens en inscriptie met de namen van
J. Feijke van Herbranda - die toen reeds was overleden - en zijn opvolger
als ...
<http://www.frieschdagblad.nl/artikel.asp?artID=34961>

Big Ben slaat niet meer
Nos - Hilversum,Netherlands
Om 08.00 uur vanmorgen lieten de klokken voor het laatst hun bekende
deuntje horen. De klok bij het Britse parlement in Londen wordt de komende
weken onder ...
<http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2007/8/11/110807_bigben.html>

Toren Sint-Maarten niet onveilig
Brabants Dagblad - Netherlands
Woensdag 25 juli 2007 - ZALTBOMMEL - Dat de klepel uit de grote klok van de
Sint-Maartenskerk in Zaltbommel is gevallen, wil niet zeggen dat er in kerk
of ...
<http://www.brabantsdagblad.nl/regios/bommelerwaard/article1684159.ece>

Winkelwagen

Producten

Speciaal